Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Từ năm 1966 cho đến khi chiến tranh kết thúc, tôi đã chiến đấu cùng các đồng đội trên các chiến trường miền Nam nước ta. Năm 1964, Mỹ bắt đầu ném bom miền Bắc Việt Nam. Cuộc chiến tranh này là một thảm họa khủng khiếp. Thật khó có thể bày tỏ hết tất cả những trải nghiệm và ấn tượng khủng khiếp mà tôi đã biết được trong thời gian đó. Chúng tôi đã nhìn thấy và phải sống cùng với tất cả những tội ác đó trong và sau chiến tranh. Các vụ đánh bom, sử dụng khí độc hại, đã để lại những thiệt hại khủng khiếp mà người ta vẫn còn thấy và cảm nhận được cho đến tận hôm nay. Đã hơn 1/3 thế kỷ trôi qua, vẫn còn không ít người chết hay mạng sống bị đe dọa. Người ta ước tính rằng, phải cần đến hơn một thế kỷ nữa mới tìm và tháo gỡ hết được các loại bom mìn còn nằm sâu trong lòng đất. Đây là lý do tại sao hiện nay tôi tham gia các hoạt động vì nạn nhân của cuộc chiến này, đặc biệt là vì các nạn nhân chất độc da cam.

PV: Thượng tướng có thể cho biết tại sao quân đội Mỹ tiến hành chiến tranh hóa học tại Việt Nam ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Như chúng ta đã biết, Phong trào “Đồng Khởi” năm 1960 đã giáng một đòn nặng nề vào chính sách thực dân kiểu mới của Mỹ ở miền Nam, làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô Đình Diệm và đánh dấu bước nhảy vọt của cách mạng miền Nam, chuyển cách mạng từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công. Trước tình hình đó, năm 1961, chính quyền Kennedy quyết định dùng công nghệ hiện đại hỗ trợ cho cuộc chiến. Chiến tranh hóa học cũng bắt đầu từ đó với 3 mục tiêu:

^-Làm trụi lá cây ở những vùng quân giải phóng kiểm soát, phát hiện đường giao thông, các căn cứ của quân Giải phóng để tiến hành các cuộc tập kích;

- Phá hoại mùa màng, cắt nguồn cung cấp thực phẩm tại chỗ của du kích và bộ đội địa phương, ngăn cản việc thành lập các khu quân sự của ta;

- Làm trụi lá cây tạo vành đai trắng bảo vệ xung quanh các căn cứ quân sự, các đường vận chuyển và kho dự trữ của quân đội Mỹ và quân đồng minh nhằm phát hiện, ngăn chặn xâm nhập, tấn công của các lực lượng cách mạng.

PV: Việc sử dụng chất độc da cam/dioxin có ảnh hưởng gì tới con người và môi trường sống?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Nhiều nhà khoa học cho rằng, chỉ cần 85 gram dioxin (tương đương 1 thìa cà phê) có thể giết chết toàn bộ dân của 1 thành phố khoảng 8 triệu người. Vậy mà, từ năm 1961 – 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành 19.905 lượt phun rải với khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học xuống miền Trung và miền Nam Việt Nam, trong đó 61% là chất da cam chứa khoảng 366 kg dioxin xuống gần 26.000 thôn bản, với diện tích hơn 3,06 triệu ha; trong đó có 86% diện tích bị phun rải hơn 2 lần, 11% diện tích bị phun rải hơn 10 lần. Gần 25% tổng diện tích miền Nam Việt Nam, bao gồm hầu hết các hệ sinh thái từ vùng thấp ven biển đến vùng đồi núi cao thuộc 5 vùng sinh thái: Bắc Trung Bộ, duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ đều bị ảnh hưởng nặng nề.

Chất độc da cam đã làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân, gây nên biết bao thảm cảnh không sao kể xiết. Theo danh mục của Bộ Y tế ban hành năm 2008, có tới 17 căn bệnh liên quan đến phơi nhiễm chất độc hóa học/dioxin gồm: Ung thư phần mềm, U lympho không Hodgkin, U lympho Hodgkin; ung thư phế quản – phổi, ung thư khí quản, ung thư thanh quản, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư gan chuyên phát, bệnh đa u tủy xương ác tính, bệnh thần kinh ngoại biên cấp tính, tật gai sống chẻ đôi, bệnh trứng cá do clo, bệnh đái tháo đường tuýp 2, bệnh Porphyrin xuất hiện chậm; các bất thường sinh sản, các dị tật bẩm sinh, các rối loạn tâm thần. Rất nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở nên. Có gia đình cả 15 người con đều là nạn nhân chất độc da cam. Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh hiểm nghèo. Đặc biệt, chất độc da cam có thể di truyền qua nhiều thế hệ và ở Việt Nam, di chứng da cam đã truyền sang thế hệ thứ 3. Phần lớn những gia đình nạn nhân chất độc da cam đã và đang sống trong nghèo khổ, bệnh tật, đói nghèo. Họ là những người nghèo nhất trong những người nghèo, người đau khổ nhất trong những người đau khổ.

PV: Việc sử dụng vũ khí hóa học của Hoa Kỳ trong cuộc chiến này là một vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế và cả Công ước Geneva. Nói một cách khác, đó là một tội ác chiến tranh. Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin đã làm gì để thể hiện vai trò của mình trong hành trình đòi công lý và hỗ trợ cho các nạn nhân chất độc da cam ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Ngày 30/1/2004, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và một số nguyên đơn đã gửi đơn tại Tòa án Sơ thẩm quận Brooklyn, bang New York, Hoa Kỳ kiện 37 công ty hóa chất của Mỹ đã sản xuất và cung cấp hóa chất độc cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam. Đây là lần đầu tiên người Việt Nam nộp đơn ra Tòa án Mỹ để kiện các công ty Mỹ. Trải qua hơn 5 năm (2004 - 2009), mặc dù Tòa án Mỹ từ chối thụ lý vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, nhưng vụ kiện đã giành được thắng lợi quan trọng về xã hội và nhân văn, đạt được thành công lớn về nhiều mặt...