Có  thể thấy, sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, khu đô thị  và hoạt động du lịch kéo theo mật  độ dân cư tăng nhanh. Song song đó, đời sống sinh hoạt của người dân  được cải thiện, nên nhu cầu tiêu thụ thực phẩm và các mặt hàng tiêu dùng cũng ngày càng cao. Đây chính là những nguyên nhân khiến lượng rác thải đô thị tăng đột biến trong những năm gần đây.

      Nguyên nhân

      Tại BRVT, với quy mô sản xuất công nghiệp như hiện nay, mỗi ngày địa bàn tỉnh phải tiếp nhận và xử lý hàng trăm tấn rác thải. Chỉ tính riêng 10 khu công nghiệp đang hoạt động, mỗi ngày thải ra môi trường khoảng 300 tấn rác, tương đương khoảng 100.000 tấn/năm. Số lượng rác này chủ yếu phát sinh từ hoạt động công nghiệp nặng, trong đó có khoảng 30.000 tấn rác thải từ ngành dầu khí. Đây là loại rác thải độc hại, thế nhưng khả năng xử lý loại rác này rất hạn chế. Một vấn nạn mới nữa là khối lượng gỉ thép khổng lồ phát sinh từ các nhà máy thép. Hiện toàn tỉnh có 10/23 nhà máy thép đang hoạt động với công suất 2 triệu tấn thép/năm thì mỗi năm trên địa bàn tỉnh lượng gỉ thép phát sinh là rất lớn. Thế nhưng, hiện tại các nhà máy này chưa có biện pháp nào xử lý lượng rác thải trên, ngoài việc chứa lại chờ bán cho các đơn vị có nhu cầu. Theo ông Nguyễn Boa, PGĐ Sở tài nguyên và môi trường, trên địa bàn tỉnh phát sinh 2 nguồn rác thải, thứ nhất là rác thải sinh hoạt, thứ hai là nguồn chất thải rắn công nghiệp, trong đó có một phần chất thải rắn nguy hại lẫn trong chất thải rắn công nghiệp và chất thải rắn y tế. Hiện nay lượng rác sinh hoạt trên địa bàn ước tính khoảng 1.000m³/ngày nhưng chỉ tổ chức thu gom được 75% chủ yếu tại khu vực thành thị. Tuy nhiên, lượng rác này cũng chưa được xử lý triệt để, chỉ tập kết lại tại những điểm tạm thời rồi đem đi chôn lấp theo dạng không hợp vệ sinh. Riêng rác thải công nghiệp thì phát sinh từ ngành dầu khí, các nhà máy từ các DN trong và ngoài khu công nghiệp.

      Bên cạnh rác thải công nghiệp thì ô nhiễm môi trường từ sự cố tràn dầu cũng là vấn  đề không nhỏ. Nguyên nhân là do nhu cầu sử dụng nhiên liệu xăng dầu cho sản xuất công nghiệp tăng nên lượng dầu nhập vào địa bàn tỉnh là rất lớn. Các tàu chở dầu trọng tải lớn thường neo đậu ngoài khơi rồi cho tàu nhỏ chuyển dầu vào cảng. Điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ tràn dầu và thực tế đã có nhiều sự cố xảy ra và việc khắc phục rất khó khăn. Mặt khác, hoạt động chế biến hải sản cũng là loại hình sản xuất gây ô nhiễm môi trường nặng. Hoạt động này không những thải ra một lượng nước thải lớn mà còn phát sinh mùi hôi gây ô nhiễm môi trường. Tỉnh đã có kế hoạch di dời các cơ sở chế biến hải sản ra khỏi TP. Vũng Tàu, nhưng kế hoạch này đang gặp nhiều trở ngại về địa điểm, kinh phí đầu tư, nơi ở cho người lao động... Nguyên nhân của tình trạng này là do Luật Bảo vệ môi trường đã đi vào thực hiện nhưng còn thiếu các văn bản dưới luật. Hệ thống các cơ chế chính sách vẫn chưa đáp ứng trước những thay đổi của thực tế, thiếu hụt nghiêm trọng những chính sách làm nền tảng và công cụ cho việc quản lý, trong đó có chính sách và tiêu chuẩn bền vững vùng, các định chế tài chính tương thích. Các thể chế quy định, hướng dẫn lồng ghép chưa có, năng lực quản lý và nhân lực cũng chưa phát triển tương xứng. Năng lực quản lý theo hướng bền vững của doanh nghiệp còn khá lâu mới đáp ứng được yêu cầu. Hệ thống các đầu mối chuyên trách, đội ngũ cán bộ môi trường có năng lực thiếu hụt nghiêm trọng, trong khi đào tạo vừa ít, vừa không sát với thực tế.

      Những giải pháp

      Từ thực tế trên, để bảo đảm tốc độ phát triển kinh tế bền vững, hạn chế tác động đến môi trường sinh thái trên địa bàn, Bà Rịa - Vũng Tàu đã đề ra nhiều giải pháp, trong đó đặc biệt coi trọng hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Sở Tài nguyên Môi trường và các địa phương đã có nhiều cố gắng để cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường, song tình trạng này vẫn chưa thể kiểm soát hết do lực lượng chuyên môn quá mỏng nên thời gian qua việc kiểm tra cũng không được thường xuyên. Hàng ngày vẫn còn một khối lượng lớn nước thải từ sản xuất công nghiệp “tự do” chảy ra sông rạch và thấm vào lòng đất. Rác thải từ sinh hoạt hiện chỉ mới thu gom được tại các đô thị, còn địa bàn nông thôn thì người dân tự xử lý. Bên cạnh đó, đối với các trường hợp vi phạm nặng, việc xử phạt cũng chưa đủ sức răn đe, bởi theo quy định, mức xử phạt nặng nhất đối với lĩnh vực này không quá 70 triệu đồng.

      Ông Nguyễn Boa cho biết: “để hạn chế ô nhiễm, tỉnh không cấp phép đối với các dự án sản xuất thuộc những ngành nghề có tác động lớn đến môi trường như: sản xuất tinh bột sắn, chế biến cao su, sản xuất hóa chất cơ bản, nhuộm, thuộc da. Bên cạnh đó, yêu cầu nhà đầu tư phải trực tiếp tham gia với đơn vị tư vấn trong quá trình lập báo cáo đánh giá tác động môi trường để nhận diện các loại chất thải phát sinh và có biện pháp khả thi để xử lý ô nhiễm. Đồng thời, bảo đảm đủ nguồn vốn xử lý ô nhiễm và đầu tư thỏa đáng cho các công trình xử lý ô nhiễm trước khi đi vào hoạt động, vận hành các công trình xử lý chất thải đúng quy trình kỹ thuật, đặc biệt đối với các công trình sử dụng công nghệ sinh học”.

      Bên cạnh đó, ngành tài nguyên và môi trường còn tăng cường nguồn nhân lực và có kế hoạch đào tạo chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ môi trường. Tăng cường hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Mặt khác, việc Chi cục Môi trường được thành lập và đi vào hoạt động cũng sẽ kiểm soát chặt các nguồn thải, đồng thời có biện pháp xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm những quy định về bảo vệ môi trường.

Thu Hà