Lồng ruột là tai biến thường xảy ra ở trẻ còn bú mẹ, đặc biệt ở những em khỏe mạnh, bú tham có nhu động ruột mạnh. Khi bị lồng ruột, các mạch máu nuôi ruột bị tắc nghẹt, không nuôi được đoạn ruột lồng dẫn đến hoại tử.

Nguyên nhân gây bệnh lồng ruột

Theo bác sỹ Nguyễn Phi Ngọ, Phó giám đốc bệnh viện Lê Lợi, lồng ruột là một bệnh lý thường gặp trong cấp cứu trẻ em. Trong quá trình phát triển của bào thai, đoạn đầu của ruột già bao gồm manh tràng và đại tràng được cố định vào thành bụng, còn ruột non thì không, nên ruột non không thể chui vào ruột già. Tuy nhiên, nếu manh tràng và đại tràng không được cố định, cộng với sự nhu động quá mạnh của ruột, ruột non chui vào lòng ruột già gây ra lồng ruột.

Nguyên nhân khiến trẻ bị lồng ruột vẫn chưa được xác định chính xác. Tuy nhiên gần 90% trẻ bị lồng ruột lần đầu tiên không rõ nguyên nhân. Khoảng 80-90% số bệnh nhi mắc bệnh lồng ruột là trẻ em dưới 24 tháng tuổi, bé trai bị nhiều hơn bé gái. Đây là thời kỳ trẻ chuyển từ bú sữa sang ăn dặm nên ruột co bóp bất thường.

Lồng ruột có thể phân thành hai loại. Loại thứ nhất là lồng ruột tự phát: Lồng ruột không có nguyên nhân thực thể, có thể do xáo trộn thần kinh thực vật gây rối loạn nhu động ruột. Bệnh thường xảy ra sau nhiễm virus, vi khuẩn. Người ta nhận thấy rằng tình trạng nhiễm khuẩn đường hô hấp, tai mũi họng, nhiễm khuẩn đường ruột có mối liên hệ với bệnh lồng ruột. Điều này cũng giải thích vì sao tỷ lệ trẻ bị lồng ruột cao vào những tháng đầu năm. Vì thời tiết của thời gian này rất dễ làm cho trẻ bị viêm hô hấp và nhiễm khuẩn đường ruột. Loại thứ hai là lồng ruột có nguyên nhân thực thể, do trẻ có sẵn những bệnh lý trong ruột như: túi thừa meckel, polype ở hồi tràng, manh tràng, đại tràng, các u lành tính ác tính, u máu trong lòng ruột, ruột đôi ở góc hồi manh tràng… Đây là loại lồng ruột thường hay tái phát, cần điều trị phẫu thuật, hiếm khi tháo lồng thành công.

Triệu chứng và cách điều trị

Về triệu chứng hay dấu hiệu nhận biết trẻ bị lồng ruột, bác sỹ Nguyễn Phi Ngọ hướng dẫn: “Thông thường triệu chứng đầu tiên của lồng ruột là đau. Đau tức là đoạn ruột này lồng vào đoạn ruột khác. Cơn đau đến rất đột ngột, chỉ kéo dài trong khoảng 5-15 phút. Sau đó đứa bé chơi, hoạt động bình thường. Nhưng sau đó nó lại đau lại. Triệu chứng thứ hai là bé bị nôn ói, hoặc đang bú thì ói ra cái vừa mới bú. Sau 6-24 tiếng, nếu với những triệu chứng đó mà đứa trẻ vẫn chưa được điều trị thì nó sẽ đi tiêu ra máu vì nó làm tổn thương ruột ở bên trong”.

Việc điều trị cho trẻ bị lồng ruột phụ thuộc nhiều vào thời gian phát triển bệnh. Nếu trẻ bị bệnh được phát hiện sớm và đưa đến bệnh viện kịp thời thì việc điều trị rất đơn giản. Ngược lại, nếu trẻ bị bệnh mà phát hiện trễ, nhập viện với bệnh cảnh tiêu máu nhiều, bụng chướng, có biến chứng tắc ruột, thủng ruột… thì việc điều trị sẽ nặng nề. Trẻ sẽ được hồi sức mổ tháo lồng bằng tay hay cắt ruột (trong trường hợp ruột bị hoại tử) và nối lại hay đưa ruột ra ngoài tùy tình trạng ổ bụng sạch hay dơ. Tuy nhiên, việc chăm sóc và hồi sức sau mổ rất khó khăn và phức tạp. Trẻ dễ tử vong do suy kiệt và viêm phổi nặng.

Bác sỹ Nguyễn Phi Ngọ khuyến cáo các bậc cha mẹ cách xử trí khi trẻ có dấu hiệu bị lồng ruột như sau: triệu chứng đầu tiên của trẻ là đau, nôn ói hoặc nếu có là đi tiêu ra máu. Nếu khi trẻ hết cơn đau, nằm bình thường và thấy một khối gồ lên, tức là bụng trẻ mất cân đối. Nếu có những triệu chứng đó thì các bậc cha mẹ nên đưa trẻ đến một cơ sở y tế để họ chuyển đến cơ sở y tế có chữa lồng ruột bước đầu.

Ngoài ra, cũng cần lưu ý các bậc phụ huynh rằng, trẻ mắc bệnh lồng ruột sau khi điều trị vẫn có nguy cơ bị tái phát. Vì vậy, sau khi xuất viện về nhà mà thấy trẻ xuất hiện trở lại những triệu chứng của bệnh lồng ruột, các bậc cha mẹ cần đưa trẻ trở lại bệnh viện để được các bác sĩ thăm khám và cho siêu âm bụng kiểm tra lại.