Ngộ độc thực phẩm có thể  xảy ra với bất kỳ một ai, gây nguy hiểm  đến tính mạng hoặc ảnh hưởng lâu dài  đến sức khoẻ. Ngộ độc thực phẩm có  thể phòng tránh được. Để phòng tránh ngộ độc thực phẩm người liêu dùng cần thực hiện những lời khuyên dưới đây:

    Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm

    Thức  ăn nhiễm vi sinh vật hay độc tố  của vi sinh vật do virus, ký sinh trùng, nấm mốc độc. Thức ăn bị biến chất, ôi thiu. Bản thân thực phẩm có chất độc: cóc, cá nóc, nấm độc, khoai tây mọc mầm, sắn độc, đậu phộng mốc (có vi nấm sinh độc tố aflatoxin gây ung thư gan).

    Thức  ăn nhiễm các chất hóa học: kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật, các loại thuốc thú y (thuốc kích thích tăng trưởng, tăng trọng, các loại kháng sinh), các loại hóa chất bảo quản thực phẩm, phẩm màu độc, chất phóng xạ...

    Thức ăn chế biến sẵn cũng có thể gây ngộ độc khi không được bảo quản tốt. Sau khi chế biến không che đậy, vi khuẩn xâm nhập từ không khí, bụi, ruồi... và sinh sôi rất nhanh, đặc biệt là các món ăn giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa có nguy cơ gây ngộ độc rất cao.

     Biểu hiện của ngộ độc

     Biểu hiện của ngộ độc cấp thường từ 30 phút đến vài ngày sau khi ăn thức ăn bị ô nhiễm vi sinh vật hay hóa chất với số lượng lớn. Bệnh nhân đi tiêu chảy nhiều lần trong ngày, đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục, mệt mỏi, khó chịu, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt...

     Biểu hiện của ngộ độc mạn tính: thường không có các dấu hiệu rõ ràng sau khi ăn phải các thức ăn bị ô nhiễm, nhưng chất độc có trong thức ăn này sẽ tích luỹ ở những bộ phận trong cơ thể, gây ảnh hưởng đến quá trình chuyển hoá các chất, rối loạn hấp thụ gây nên suy nhược, mệt mỏi kéo dài hay các bệnh mãn tính khác, cũng có khi các chất độc gây biến đổi các tế bào và gây ung thư. Ngộ độc mãn tính thường do ăn phải các thức ăn ô nhiễm các chất hoá học liên tục trong thời gian dài. Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm rất đa dạng và biểu hiện cũng rất phức tạp.

      Làm thế nào để an toàn?

      Ngộ độc thực phẩm có thể phòng tránh được nếu chúng ta nắm vững kieán thöùc keát hôïp vôùi thöïc haønh veä sinh an toaøn thöïc phaåm toát. Ñoù laø:

     1. Thực hiện  ăn chín uống sôi, ngâm kỹ rửa sạch rau quả tươi nhiều lần hoặc rửa dưới vòi nước chảy nếu có  thể, nhất là với các loại rau quả dùng ăn sống

     Nấu chín kỹ thức ăn là cách tiêu diệt các mầm  bệnh bằng nhiệt độ. Nhiệt độ sôi có thể tiêu diệt hầu hết các loại vi khuẩn gây bệnh nhất là các mầm bệnh do ký sinh trùng nếu có. Cần chú ý đảm bảo nấu chín cả trung tâm của các khối thức ăn như tảng thịt lớn, giò, bánh..Không nên ăn các thức sống như gỏi cá, thịt bò tái, tiết canh.

     2. Chọn thực phẩm tươi, sạch

     Nếu là thực phẩm sống:

     Chỉ lựa chọn thực phẩm còn tươi mới, không bị dập nát, không có mùi, màu lạ. 

     Nếu là thực phẩm chín:

     Không mua khi thấy bày bán gần nơi cống rãnh, bụi bẩn, bùn lầy, nước đọng, để lẫn lộn thực phẩm sống và chín, không có dao thớt dùng riêng, không có giá kê cao, không có dụng cụ che đậy; màu sắc loè loẹt không tự nhiên và không có đồ bao gói.  

      Nếu là thực phẩm bao gói sẵn:

      Không mua khi không có nhãn hàng hoá; Có nhãn mác nhưng không ghi hạn dùng hoặc đã quá hạn dùng; không ghi rõ nơi sản xuất.  

      Nếu là đồ hộp :

      Không mua khi hộp không có nhãn mác, không có hạn sử  dụng, không ghi rõ cơ sở sản xuất. Hộp phồng, méo, rạn, nứt, han rỉ 

      Bằng kinh nghiệm và các giác quan bình thường, người nội trợ có thể loại trừ các thực phẩm có nguy cơ bị ô nhiễm. Kiên quyết không mua một thực phẩm khi thấy còn có những nghi ngờ.

      Đối với rau quả, việc ngâm, rửa là để làm cho các độc chất nếu có bị hoà tan và loại bỏ. Trong thực tế động tác này có thể loại trừ được phần lớn các dư lượng TBVTV nếu có trên rau quả, phòng ngừa được ngộ độc.

       3. Ăn ngay khi thức ăn vừa nấu xong hoặc vừa chuẩn bị  xong

      Thức  ăn để lâu không được bảo quản sau khi chế  biến là nguyên nhân phổ biến của rất nhiều vụ ngộ độc trong bữa ăn gia đình, các bếp ăn tập thể, các tiệc cưới xin, ma chay, nhất là ở vùng nông thôn. Thực phẩm trong các bữa, cỗ bàn để lâu vài giờ không được bảo quản, không che đậy, vi khuẩn thường xâm nhập và sinh sôi rất nhanh, đặc biệt là các món ăn giàu dinh dưỡng như thịt, cá, trứng, sữa, làm nguy cơ ngộ độc rất cao. Vì vậy ăn ngay sau khi thức ăn vừa nấu xong vừa ngon, vừa bổ, đảm bảo dinh dưỡng lại an loàn, không sợ bị ngộ độc.

       4. Che dậy, bảo quản cẩn thận thức ăn sau khi nấu chín

       Sau khi nấu chín thực phẩm chín cần được che đậy bằng lồng bàn hay đựng vào tủ thức ăn để tránh bị  nhiễm bẩn từ môi trường do bụi, đất, hoá chất, ruồi, dán, chuột, đặc biệt do các vật nuôi trong nhà  như mèo, chó cảnh đụng chạm vào. Trong trường hợp chưa ăn đến phải để lâu sau 2 giờ, thực phẩm nấu chín phải được bảo quản bằng các điều kiện khác nhau như giữ trong tủ lạnh, hâm giữ ở nhiệt độ trên 60⁰c. Cần nhớ rằng 5⁰-60⁰C là nhiệt độ mà ở đó vi khuẩn có thể tăng sinh trong thực phẩm thậm trí đến mức gây ngộ độc.

       5. Đun kỹ  lại thức ăn thừa của bữa trước khi dùng lại 

       Chỉ  nên dùng lại thức ăn bữa trước thêm 1 lần. Việc  đun lại và đun kỹ thức ăn cũ trước khi ăn là hết sức cần thiết để tiêu diệt vi khuẩn đã thâm nhập và đang lồn tại trong thức  ăn, phòng ngừa ngộ độc. Trong nhiều trường hợp nếu thực phẩm bị nhiễm tụ cầu sinh độc tố, đun lại không đảm bảo ngăn ngừa được ngộ độc.

       6. Không để lẫn thực phẩm sống và chín, không nên dùng chung dụng cụ chế biến thức ăn sống, chín

       7. Rửa sạch tay bằng nước sạch trước khi cầm vào thực phẩm

       Rửa sạch tay trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với các thức bẩn, sau khi đi vệ sinh. Trong thực tế bàn tay một yếu tố trung gian chuyền mầm bệnh vào thực phẩm. Bàn tay của người chế biến, cầm, sờ vào thực phẩm cần phải được rửa sạch, giữ sạch trong suốt quá trình chế biến. Thao tác sai thường gặp nhất trong các quán ăn bình dân hiện nay là bàn tay trần thao tác trên thực phẩm chín, ăn ngay, nhưng luôn cầm sờ vào các vật dụng khác như khăn lau, tiền, quần áo...trong lúc bán hàng. Điều đó làm thực phẩm luôn trong nguy cơ bị ô nhiễm và người ăn hàng bị ngộ độc.

       8. Giữ  bếp và dụng cụ nơi chế biến luôn sạch sẽ, gọn gàng, khô ráo 

       Cần giữ  khu bếp và nơi chế biến gọn gàng, ngăn nắp, bề mặt luôn khô sạch, xa các nguồn gây ô  nhiễm, như khu chăn nuôi gia súc, nhà vệ sinh, rác thải, không để nước, rác bẩn ứ đọng và cần được thường xuyên làm vệ sinh lau rửa. Các đĩa thức ăn sau khi nấu chín phải được đặt trên mặt bàn, trên giá không để trực tiếp xuống nền sàn.

       9. Không ăn, sử dụng các thức ăn nghi ôi thiu, mốc, hỏng: Lý do là vì khi có dấu hiệu ôi hỏng tức là bản thân thức ăn đã chứa bên trong các chất độc do thức ăn bản thân nó bị phân huỷ, bị lên men hoặc bị nhiễm vi khuẩn hay độc tố của vi khuẩn và nấm mốc ví dụ như vi khuẩn phó thương hàn, tụ cầu vàng, độc tố vi nấm aflatoxin thường có trong đậu, lạc mốc ....rất nguy hiểm.

       10. Chế  biến thực phẩm bằng nước sạch

       Tóm lại, VSATTP giữ vị trí rất quan trọng đối với sức khỏe con người, thực hiện VSATTP là trách nhiệm của mọi người, mọi nhà. Đây là món quà quý nhất mà người nội trợ dành cho những người thương yêu trong gia đình cũng như những người cùng thưởng thức các món ăn mình vừa chế biến góp phần nâng cao sức lao động, phòng chống bệnh tật và đem lại niềm vui, hạnh phúc cho mỗi người.                          

                  Bs. Nguyễn Phạm Hà