Lễ cúng thần rừng và lễ cúng thần lúa của người Châu Ro
Cũng như các dân tộc anh em khác, trong quá trình xen cư và cộng hưởng văn hóa, đời sống với đồng bào Kinh trong nhiều năm qua, người Châu Ro cũng đã biết đón Tết Nguyên đán và tổ chức vui Tết. Theo chị Tòng Thị Hoa, người dân tộc Châu Ro ở thị trấn Ngãi Giao, Châu Đức thì bên cạnh tết nguyên đán, người Châu Ro vẫn giữ nét truyền thống của dân tôc mình. Hai tết lớn của đồng bào Châu Ro là lễ cúng thần rừng và lễ cúng thần lúa diễn ra vào khoảng tháng ba âm lịch, có tên gọi theo tiếng Châu Ro là Tết Yang Pa. Ngày cúng thần lúa cũng là lúc các cô gái trình cho buôn làng các loại bánh ngon như bánh tét, bánh ống, bánh dầy... Sau lễ cúng thần lúa tại nhà là bữa ăn tập thể do gia chủ đứng ra khoản đãi tại nơi hành lễ. Thường thường nơi cúng lễ là gốc cây cổ thụ trong buôn làng, bởi với người Châu Ro, họ quan niệm thần lúa thường đến nghỉ ngơi ở đó.
Người Châu Ro ở BR-VT
Tết đón lúa về nhà của người Cơ-ho
Người Cơ- ho tại Vũng Tàu tuy chiếm số lượng không nhiều nhưng họ vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống đặc sắc của mình. Hàng năm, người Cơ Ho tổ chức ăn tết khi mùa màng đã thu hoạch xong thường vào tháng 12 dương lịch. Tết này có ý nghĩa đón lúa về nhà (Nhô Lir Bông hay Nhô Lirvong ). Theo tập quán, các gia đình thay phiên nhau mỗi năm hiến một con trâu để cả buôn tổ chức lễ đâm trâu (nho sa rơ pu) trong dịp này. Lễ tổ chức ngoài trời trước nhà chủ có vật hiến tế, nhà già làng hay trên mảnh đất rộng, bằng phẳng, cao ráo trong làng, với cây nêu trang trí sặc sỡ. Mọi người nhảy múa theo tiếng cồng chiêng. Thịt trâu được chia cho từng gia đình, còn máu trâu bôi vào trán những người dự lễ như một sự cầu phúc. Lễ tết kéo dài 7 - 10 ngày, trong các ngày Tết, dân làng đến chung vui với từng gia đình. Trong từng gia đình, người ta cũng tổ chức hiến tế gà, bôi máu lên vựa thóc, sàn kho, cửa ra vào, cửa sổ. Sau Tết, người ta mới được ăn lúa mới và thực hiện các công việc lớn như làm nhà, chuyển làng...
Dân tộc Stiêng với Tết mừng lúa mới
Với người dân tộc Stiêng, ngày tết truyền thống có tên gọi Tết mừng lúa mới. Vào thời điểm này, nhà nào cũng sắm váy mới, áo mới cho thanh niên còn phụ nữ ai cũng lấy hết trang sức mình có ra đeo để khoe với mọi người trong buôn. Các gia đình đều có hàng chục ché rượu cần và cũng mổ trâu, bò, heo để thiết đãi bà con buôn làng. Trong Tết mừng lúa mới, buôn làng tổ chức lễ đâm trâu, cồng chiêng hò reo sôi động. Người Stiêng có tục lệ ngày Tết mừng lúa mới là lấy dây mây song đập nát trộn với đất, rồi đắp lên cơ thể mỗi người để nhắc nhở con cháu rằng thời tiền sử loài người sinh ra chỉ có thịt mà không có xương. Tết mừng lúa mới của người S/tiêng kéo dài hai, ba ngày.
Chuônch năm Thmây của người Khmer
Người Khmer chất phác ăn một cái Tết vào một thời điểm thật lạ vào khoảng từ 12 đến 15 tháng 4 dương lịch hàng năm. Ông Thạch Sa Rết, một người Khmer cho biết do chịu ảnh hưởng của đạo Bà la môn và Phật giáo tiểu thừa nên người Khmer ăn Tết năm mới hay còn gọi Chuônch năm Thmây khác hẳn với các dân tộc anh em khác. Trước ngày Tết, mọi con đường, mọi ngôi nhà trong làng được quét tước sạch sẽ, các cổng chào được dựng lên. Nhiều vùng, người dân chung nhau tiền mua tre nứa, cất nhà lễ rổn boon ở ngoài đồng. Sáng mồng một Tết, mọi người tập trung đông tại chùa làng để làm lễ mừng năm mới. Mỗi gia đình đều có mâm cỗ riêng, có các loại bánh như bánh tét, bánh tổ, bánh ít, bánh gừng, bánh tai yến, trước để cúng phật sau là cùng thụ hưởng. Trong ba ngày Tết, đồng bào Khmer cũng đi mừng tuổi năm mới, chúc nhau sức khỏe, công việc làm ăn hưng thịnh.
Nhân ngày đầu năm mới cùng tìm hiểu một vài phong tục tết của người dân tộc thiểu số tại Bà Rịa- Vũng Tàu là một cách để chúng ta hiểu thêm về con người và văn hóa của những dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có một phong tục riêng, nhưng chính sự riêng biệt đó đã tạo nên bản sắc văn hóa thống nhất và đặc sắc của Bà Rịa Vũng Tàu nói riêng và Việt Nam nói chung.
Trần Vĩnh Nguyên |