Hành trình cùng Hội khuyến học huyện chúng tôi được mắt thấy, tai nghe những câu chuyện khác nhau đậm nét gian nan về chuyện lo cho con ăn học thành tài tại một số hộ nghèo ở các địa phương trong huyện. Hầu hết ở những gia đình này, những bậc cha mẹ luôn nỗ lực khắc phục gia cảnh nghèo túng, nhịn ăn, nhịn mặc, chắt chiu dành dụm từng đồng tiền cho con đến trường. Nhiều gia đình phải bán dần đất đầu tư cho con học hết THPT rồi tốt nghiệp ĐH

     Ấn tượng mạnh nhất với chúng tôi là xóm Quảng, ở thôn Quảng Long xã Kim Long. Theo lời kể của các bậc cao niên, xóm này được hình thành vào khoảng những năm 1979-1982, toàn là hộ nghèo tứ xứ vào đây lập nghiệp. Ngày đó xóm gần như được xếp vào hạng cùng đinh trong xã. Trong xóm nhà nào cũng phaûi aên saén thay côm caû tuaàn leã, khi coù khaùch tới thăm môùi ñoän theâm gaïo naáu côm nhöng vaãn tôùi 70% laø saén. Cả xóm người thì đi bán mắm dạo, người thì đi làm thuê lặn lội ngày đêm, để nuôi con ăn học. Dù bị cái khó, cái khổ đeo đẳng từ ngày này qua tháng khác, lận đận với rẫy, với vườn, nhưng những ông bố, bà mẹ trong xóm cũng từng bước vượt qua. Tâm nguyện của bà con xóm Quảng là quyết cho con ăn học để bằng anh, bằng em với xã hội và vượt qua được cảnh nghèo khó của mình. Hơn 20 năm đã qua đến nay mơ ước của không ít bậc cha mẹ đó đã trở thành hiện thực. Xóm có 24 hộ dân, thì có tới 20 gia đình có 39 con em đậu CĐ, ĐH, có 2 người đã học xong lấy bằng Thạc sĩ.

     Chẳng kém gì Quảng Long, cả 4 thôn của xã Cù Bị cũng từng được coi là cái nôi khuyến học của huyện Châu Đức. Ở đây chuyện vượt khó nuôi con vào ĐH đã từ lâu đã trở thành nét văn hóa ở các khu dân cư. Trong các dịp lễ tết, của địa phương bà con gặp nhau câu cửa miệng là hỏi thăm về chuyện nhà đã có mấy cháu vào ĐH. Nhiều tổ phụ nữ, chi hội phụ nữ thành lập nhóm phụ nữ tiết kiệm cũng nhằm mục đích góp vốn xoay vòng, giúp các gia đình đủ tiền nộp học cho con. Tiêu biểu có hộ ông Lê Khánh thôn Việt Cường xã Cù Bị. Từ đồng lương công nhân ông bà đã tích lũy mua thêm đất trồng cây hoa màu và cây công nghiệp, đắp đổi để nuôi 4 con và 1 cháu học xong Đại học; Gia đình ông Nguyễn Chấn, cũng tại thôn Việt Cường, bôn ba đủ nghề trồng trọt, chăn nuôi, dắt dìu từng bước 8 con trai, gáí dâu rể học xong ĐH, 4 cháu nội ngoại đậu ĐH, trong đó có 3 người con đã tiếp tục học lấy bằng thạc sĩ.

     Bà con ở đây thường nhắc về tấm gương bà Lê Thị Sánh ở thôn Xuân Thọ xã Xuân Sơn. Bà chuyên đi hái lá chuối bỏ mối cho những hàng la gim, gom tiền hàng ngày góp vốn cùng chị em tiểu thương buôn thúng bán bưng chợ Xuân Sơn, để cuối tháng nhận một lần cho đủ tiền đóng tiền ăn, tiền học cho con. Thấm thoát 18 năm trôi qua giờ 04 người con được bà nuôi dưỡng đã công thành danh toại, trong đó có 1 em có bằng Thạc sĩ đang giảng dạy tại trường ĐH thành phố HCM.. . Cơ cực hơn về chuyện nuôi con ăn học còn có chị Trần Thị Duyến, ở vùng đất đồi bạc màu, tại thôn 2 xã Suối Rao. Nhà nghèo không có đất phải đi làm thuê, trông coi 2 ha đất rẫy cho người bác họ. Chị đã kiên trì qua từng bữa đói, bữa no dìu dắt 2 con vào CĐ & ĐH.

     Một tấm gương gia đình hiếu học ở khu phố II thị trấn Ngãi Giao, có ông bà Đặng Bá Tiệm. Hơn 10 năm lăn lộn với mảnh vườn ở Long Khánh, rồi thêm 15 năm bám đất Ngãi Giao, chồng làm rẫy, vợ bán trầu không, thuốc lá rê và la gim tại chợ xép Ngãi Giao, quanh năm vay trước trả sau, ông bà vẫn lo toan nuôi dưỡng 7 trong 8 người con học xong ĐH.

     Hiện nay huyện Châu Đức có trên 4000 gia đình hiếu học và có tới hơn 2000 hộ đang trong diện vay vốn HSSV để lo cho con học ĐH, CĐ. Trong đó không ít hộ nghèo thiếu vốn, số tiền Nhà nước cho vay chỉ đủ cho con nộp tiền học còn tiền thuê nhà trọ, tiền ăn và học thêm gia đình vẫn phải xoay sở lo toan. Biết bao những ông bố, bà mẹ phải ngày đêm vật lộn với khó khăn, vươn lên hoà nhập với kinh tế thị trường, tạo hiệu quả trong lao động sản xuất để có đủ tiền lo cho con ăn học. Trên chặng đường dài đó có biết bao bà mẹ đã phải bươn bả nắng mưa, “ Theo học trường đời”

Đàn heo nái nhà ông Nguyễn Chấn nguồn vốn chính cung cấp tiền học cho con và cháu

                                                                          Bài và ảnh: Quang Việt