Từ  sau tết đến nay, hơn 50 hộ  dân tại thôn Bàu Điển, xã  Đá Bạc, huyện Châu Đức đang lâm vào cảnh đứng ngồi không yên vì  những ruộng bí đã  đến ngày thu hoạch mà chưa  được đơn vị bao tiêu sản phẩm  đến thu mua. Chiều 5/3, khi chúng tôi có mặt tại đây, bí được người dân cắt chất đống tại ruộng đã bắt đầu bốc mùi thối, còn người trồng bí thì khóc dở khi phải đứng nhìn những thành quả lao động và những khoản tiền đầu tư của mình vào ruộng bí đang tiêu tan, trong khi những món nợ do mua phân bón, thuê nhân công đã đến ngày phải trả… 

   Tiền mất

   Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, nguyên nhân của vụ  việc này bắt nguồn từ hợp đồng đầu tư  và mua bán bí đao xanh của Công ty TNHH một thành viên thương mại và dịch vụ Long Thủy (tỉnh Bình Dương)- gọi tắt là Công ty Long Thủy với 52 hộ nông dân tại thôn Bàu Điển, xã Đá Bạc, huyện Châu Đức từ tháng 11/2009. Theo hợp đồng, Công ty Long Thủy hỗ trợ cho các hộ trồng bí mỗi hộ 2 triệu đồng/ha (số tiền hỗ trợ ban đầu này nông dân sẽ trả lại cho công ty khi thu hoạch sản phẩm), cung cấp không thu tiền 100% hạt giống. Công ty Long Thủy cũng cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho nông dân với giá do công ty đưa ra là 1.000 đồng/kg. Với hi vọng việc trồng bí sẽ cho thu nhập ổn định và không phải lo đầu ra cho sản phẩm, 52 hộ dân ở đây đã đồng ý ký hợp đồng trồng bí cho công ty Long Thủy mà không thông qua sự tư vấn của chính quyền địa phương. Chính vì lẽ này mà đến nay, khi công ty Long Thủy “lật kèo”, nông dân cũng chỉ đành nhìn nhau mà không biết phải trông cậy vào đâu để giải quyết

   Như  trường hợp hộ anh Nguyễn Ngọc Nam là một ví dụ. Gia đình anh nhà ở thôn Đức Mỹ, xã Suối Nghệ, huyện Châu Đức, vì nghe việc ký kết làm ăn với công ty Long Thủy có lợi, anh đã lặn lội sang Đá Bạc  thuê 1ha để đất trồng bí. Theo lời anh Nam, theo lời hứa của công ty, nếu trồng và chăm sóc đúng, năng suất bí đạt khoảng 15-20kg/gốc, sau khi trừ chi phí, với giá thu mua 1.000 đồng/kg, mỗi hộ có thể lời từ 40-50 triệu đồng/ha. “Dù lãi không cao bằng trồng dưa nhưng lại được cái yên tâm đầu ra, không phải phập phòng vì giá dưa tết nên chúng tôi tin lời bà Thủy mà chẳng chút phân vân”, anh Nam cho biết.  Cũng theo anh Nam, đến ngày 25 tết, do thấy bí đã già và đến thời gian thu hoạch, anh có liên hệ với bà Thủy để báo thì được phía công ty yêu cầu để đến sau tết mới thu hoạch. Tuy nhiên, từ ngày mùng 8 tết đến nay, dù bí đã được thu hoạch chất đống ngoài ruộng nhưng hình bóng bà Thủy và nhân viên công ty Long Thủy vẫn “bặt vô âm tín”. Cũng vì đầu tư nhiều nên anh thiệt hại cũng nặng. Những đống bí hư thối còn đang đe dọa hạnh phúc gia đình của anh Nam khi không chịu nổi thiệt hại lớn mà gia đình phải chịu, vợ chồng anh đã phát sinh mâu thuẫn và giờ, vợ anh đã khăn gói bỏ về nhà người thân ở. “Tưởng giàu nhờ bí, ai ngờ!”, anh Nam nói không nén được tiếng thở dài.

    
    Đống bí đang chuyển sang thối rữa

   Trong khi đó với trường hợp gia đình chị Lê Thị Phúc, ở thôn Bàu Điển, xã Đá Bạc, thiệt hại cũng không nhỏ. Theo chị Phúc, sau khi ký hợp đồng với công ty Long Thủy, chị được hỗ trợ 2 triệu kèm theo hạt giống cho diện tích trồng 1ha. Khi bí cho trái, lái thương trả chị với giá 4000 đồng/kg thu tại vườn nhưng do đã ký hợp đồng nên chị không bán. ‘Thậm chí, nhà cũng không dám hái 1 trái ăn vì sợ vi phạm hợp đồng”, chị Phúc nói. Đến ngày mùng 8 tết, phía công ty Long Thủy gọi điện yêu cầu chị thu hoạch bí để giao cho công ty “Vì sợ không kịp giao bí, tôi còn phải thuê nhân công cắt bí cho nhanh, tốn mất gần 4 triệu đồng nữa mà giờ bí chất đống, thậm chí cho bò ăn nó cũng chê không thèm nữa”, chị Phúc nói mà như muốn khóc. 

   Nợ nần mang

   Theo ghi nhận của chúng tôi, đa phần các hộ tham gia hợp  đồng trồng bí của công ty Long Thủy đều có  hoàn cảnh kinh tế khá khó khăn. Việc bí  trồng ra không bán được còn khiến nhiều người lâm vào cảnh nợ nần. Như trường hợp anh Phan Tín là một ví dụ. Gia đình anh trồng 7 sào bí, ngoài tiền hỗ trợ của công ty và hạt giống, phân bón cho cây anh được các cửa hàng bán thiếu và sẽ trả sau khi thu hoạch bí. Nhưng nay, bí không bán được, gia đình anh vừa mất của, vừa mang thêm món nợ hơn 3 triệu mà không biết xoay đâu ra vì đã đến thời gian trả nợ. “ Nếu không trồng bí mà trồng dưa 7 sào này chắc tôi đã có lời hơn 40 triệu đồng, yên tâm ăn tết. Giờ trồng bí, vừa không có tiền lại ôm cục nợ. Bí thì vừa cho bò ăn, vừa kêu gọi mọi người ai có nhu cầu thì đến lấy hộ để đỡ mất công bê đi đổ. Giờ chẳng biết xoay đâu ra để trả nợ và chuẩn bị cho mùa vụ mới nữa, thật là khổ quá”, anh Tín vừa  bẻ bí cho bò ăn, vừa than thở.

   Còn với anh Nguyễn Ngọc Nam thì ngoài việc nợ tiền thuê đất, tiền nhân công thu hoạch bí, anh còn phải lo giải quyết đống bí đang thối rữa để trả đất cho chủ cũ chuẩn bị mùa mới. Mà để thu dọn gần 40 tấn bí với anh không phải là việc làm đơn giản. “Chắc lại tốn tiền thuê người, thuê xe hốt đi đổ chứ làm sao một mình tôi làm sao kham nổi”, anh Nam nói.

   Hay với trường hợp chị Nguyễn Thị Thảo, việc hợp đồng thu mua bí không thành còn khiến các con chị có nguy cơ phải bỏ học vì không có tiền trang trải việc học hành. “Nhà tôi có 4 con, 2 cháu đang học cao đẳng, 2 cháu đang học phổ thông. Mọi chi tiêu đều trông chờ vào làm rẫy. Trước tết, các cháu đều chờ sau khi thu hoạch bí để lấy tiền đóng học. Nay bí không bán được, tôi đã phải đi vay nóng cho các cháu đóng học tạm thời, nhưng rồi tới đây, tiền để mua phân, mua giống cho vụ sau còn không có thì lấy đâu cho các cháu đóng tiền học. Chắc rồi các con tôi phải bỏ học mất”, chị Thảo nói mà không dấu được giọt nước mắt buồn tủi.

   Cám cảnh trước những khó khăn mà bà con gặp phải, chúng tôi đã liên hệ theo số điện thoại 0989691979 của bà Nguyễn Trúc Thủy, Giám  đốc Công ty Long Thủy để tìm hiểu nguyên nhân. Theo lời bà Thủy giải thích, từ ngày mùng 8 tết công ty đã thu mua khoảng 80 tấn để chở ra bán cho các công ty chế biến tại tỉnh Hòa Bình, nhưng do ảnh hưởng của thời tiết, chất lượng bí không bảo đảm yêu cầu nên các công ty chế biến không chấp nhận mua hàng. Điều này đã khiến công ty gặp khó khăn khi không tìm được đầu ra cho sản phẩm. Tuy nhiên, theo bà Thủy, thiệt hại này chính công ty cũng phải hứng chịu khi trong đợt đầu hợp đồng bao tiêu, công ty đã bỏ ra khoảng 150 triệu đồng tiền hỗ trợ nông dân. ngoài ra trong những ngày tới đây công ty sẽ cố gắng khắc phục khó khăn và hỗ trợ những thiệt hại tới mức tối đa cho nông dân và mong nông dân cùng chia sẻ những rủi ro với doanh nghiệp.

   Cả  nông dân và doanh nghiệp của “liên doanh trồng bí” có lẽ đều là những người bị  hại. Tuy nhiên, với việc công ty Long Thủy không chịu gặp trực tiếp nông dân mà chỉ liên hệ qua điện thoại, khất lần khất lữa những người đang phải gánh hậu quả do mình để lại là việc làm khó có thể chấp nhận được. Và những nông dân ở xã Đá Bạc, huyện Châu Đức đang trông chờ sự can thiệp của chính quyền địa phương cũng như các cơ quan chức năng để sớm ổn định cuộc sống, tìm hướng đi khác cho sản xuất của gia đình.

   Nguyễn Quân